(Scroll down for English)
INSTINCTIVE NEIGHBOURHOOD uitgevoerd op 02-09-2016 op Festival Best of the Fest in Eindhoven
Artikel van Anna van der Kruis – in opdracht van Dans Brabant
Het plezier van spreken zonder voorkennis
De middag na de première ontmoet ik vier dansers van het team van Guilherem Miotto’s Instinctive Neighbourhood in Pand P in Eindhoven. Alle vier even vriendelijk. Even enthousiast. Ik heb geen idee wat ze me vanavond gaan laten zien en dat vind ik fijn. Zij zijn de experts, ik ben de leek.
Een dame loopt een stukje bij de anderen vandaan. Ze heeft kort, wit haar en draagt een geverfd shirt in zachte kleuren. Roze, paars, geel. Terwijl ze naar me toe loopt, steekt ze een van haar bleke, blote armen hoog in de lucht, alsof ze me wil laten zien dat ze blij is dat ze gekozen is. Maar ik hoef haar niet te kiezen: zij kiest mij. Ze komt bij me aan tafel zitten en stelt zich voor als Julia. Binnen twee minuten ben ik het alweer vergeten, maar ze herhaalt haar naam zonder me te veroordelen. “Julia,” zegt ze, en voegt er meteen aan toe: “Net als die uit Shakespeare.”
Julia is geboren in 1940. Ze woont niet meer in Stratum, “maar misschien moet je dat niet opschrijven,” zegt ze. Ze heeft hier wel gewoond, haar hele jeugd. Het was een fijne plek, een echte arbeiderswijk. Mensen zongen. “Het paardenhoofd staat tegen de muur”, dat soort liedjes. (Ik herken de zin niet en een snelle Google-zoekopdracht levert niets op, maar dat past wel bij Julia. Ik kom er pas later achter dat ze een creatieve songwriter is, als ik in het publiek zit.
“Ik heb een ernstige hartaandoening,” vertrouwt ze me toe. “Dus al dat geloop, het werkte niet. Maar ik kan zingen. Gui geeft me aanwijzingen: wanneer ik moet beginnen en wanneer ik moet stoppen. En er is een stoel voor me. Het is een diverse groep,” zegt ze: “de jongste is zesentwintig en de oudste drieëntachtig. En ze is fitter dan ik! Gui geeft ons al die fantasieën. Hij zegt bijvoorbeeld: ‘Dans nu als een klein kind dat van heavy metal houdt. En op een gegeven moment verander je in een boze man, of een sjamaan.’ Eerst dacht ik: ‘wat doen we hier?’ R-di-cu-lous. Dit is echt niet mijn ding, ik zou op zijn minst iets moeten herkennen. Als het op kunstwerken aankomt, ben ik acultureel. Maar Gui geeft je altijd het gevoel dat het echt prachtig is wat je doet. En hij geeft je vaak een knuffel.”
Op datzelfde moment komt hij de kamer binnen. “Hé maat!” roept ze naar hem, en tegen mij zegt ze: “Kijk, dat is hem.” Dan omhelzen ze elkaar.
Jantine woont al tien jaar in Stratum. Ze heeft nog nooit eerder op het podium gestaan. “Het is bijzonder,” zegt ze, “en ook emotioneel, dat er mensen naar je kijken.” Tegelijkertijd voelt ze zich gesteund. “De genegenheid in de groep groeit. Het lichaam spreekt,” zegt ze, “en het ego verstomt. Het denken wordt rustiger.”
In het begin was ze erg bezig met de structuur, ze dacht nog steeds na over haar boodschappenlijstje. Maar nu is ze niet langer bang om te bewegen. Ze heeft de structuur te pakken. Haar gedachten zijn verzadigd. En de groep is ook gegroeid, ze kunnen elkaar nu vertrouwen. Ze durven hun impulsen te volgen, elkaar op te zoeken en enorme fouten te maken.
Vanmorgen, in de supermarkt, raakte ze aan de praat. Tussen de schappen door praatte ze kort over het project. Die mensen waren nieuwsgierig naar dingen als: waar wil je heen? Hoe druk je je uit? Gewoon blijven staan, had ze geantwoord, en ervoor gaan. “En hoe het voor mij verschilt van voor Sjaan, die drieëntachtig is, vinden ze fascinerend.”
Babs is de volgende die zich bij me voegt. Ze is eind zeventig. Ze doet me denken aan mijn jeugd, aan het grappige jongere zusje van mijn oma van moederskant. Klein, dol op lachen. Een ondeugend gezichtje met veel rimpeltjes – maar dan in een Surinaamse versie. Ze vertelt me dat het warm was geweest in de theaterzaal. “Weet je,” zegt ze, “ik was net een sauna, echt waar, elke dag. Met die zware zwarte gordijnen. Besef je wel dat we al twaalf dagen elke dag een gratis sauna hebben?” Dat zei ze tegen de groep.
Net als Julia leeft Babs niet in Stratum. Ze gooit het er meteen uit, maar voegt eraan toe: “Eerlijk gezegd, zijn mensen niet overal hetzelfde? Het is universeel. De gevoelens, de dingen die je uitdrukt. De manier waarop je het uitdrukt is persoonlijk, maar wát je uitdrukt is universeel.” Ze heeft al behoorlijk wat podiumervaring, maar er was nog nooit zo’n repetitieproces als dit. “Dit is nieuw,” zegt ze; “deze man, hij blijft maar improviseren. Hij komt nooit tot een duidelijk omschreven plan. Hij zegt ook: ‘Het is open.’ Het is nog niet af. Je moet dat op een gegeven moment gaan begrijpen en accepteren.” Toch liep ze tegen een persoonlijke grens aan. “Luister eens,” had ze gesuggereerd: “we moeten alles wat je doet onthouden. Dat is moeilijk voor ons, om alles te onthouden.” En de volgende dag was er een schema.
Als ik haar naar het programma vraag, omdat er een zin in staat die me aansprak – dat Guilherme ervan overtuigd is ‘dat ieder mens een verhaal te vertellen heeft dat zowel persoonlijk als egoloos is’ – antwoordt ze zonder aarzeling. “Je ziel is niet persoonlijk. En het is de ziel die je ontdekt. Het is iets groters dan het ego.”
De laatste persoon met wie ik praat is Rob, hij is de enige man tussen twaalf vrouwen. (De dames zijn al naar boven gegaan. Er is veel gezeur over een sleutel. Wie heeft hem? Waar is hij gebleven?) Rob heeft geen haast. “Ik hoef alleen mijn shirt uit te trekken,” zegt hij.
Hij woont pas anderhalf jaar in Stratum. Toen hij de oproep zag, solliciteerde hij meteen. Het was vlakbij en het verhaal van de oproep sprak hem aan. “Het is een goed verhaal,” zegt hij. “Een verhaal vol contrasten en tegenstrijdigheden. Dat maakt het humoristisch. Over het algemeen werkt dat zo.” Voor hem is een boek bijvoorbeeld pas grappig als er ook lijden in zit. En hij voegt eraan toe: “Ik hou ook van dansen. Maar niet van het soort dansen waarbij je specifieke pasjes doet. Dat snap ik gewoon niet.”
Stratum is heel divers, zegt Rob. Eigenlijk is het hele land divers, de hele stad. Als ik hem vraag of hij ook veel podiumervaring heeft, net als sommige anderen, antwoordt hij: “Ik ben docent geweest. Ik heb wel een paar keer opgetreden, bijvoorbeeld met een band, maar ik denk dat het belangrijkste is dat ik vroeger docent was. Daar ben ik veel van mijn remmingen kwijtgeraakt.”
En dan moet Rob ook nog naar boven. Het is kwart over zes. Zo, om zeven uur staan de bezoekers voor de deur.
De show.
“Ik-kom uit As-per-ling, waar-mam-mie de-pijp uit-ging, waar-papp-pie zich ver-hing, waar-o-ma-de-baan-op-ging, en-o-pa-die kon-t-niet-aan, die-liet zich te-wa-ter-gaan, en-al-le-neef-jes-en nicht-jes, die gin-gen er-ach-ter-aan.”
(“Ik kom uit Asperling, waar mama de emmer deed, waar papa aan een touw hing, waar oma haar kontje verkocht, en opa het niet aankon, hij gleed het water in, en de neefjes en nichtjes, ze gingen allemaal die helling af.”)
Julia staat onder een koplamp die aan een touwtje hangt. Alle dertien deelnemers staan onder zo’n lamp. Maar alleen die boven Julia, helemaal links, staat aan. Zij zingt. Het is een originele murder ballad. Grillige teksten en een grillig ritme. Alle deelnemers wiegen, hun aandacht naar binnen gericht. Sommigen dragen sneakers met pvc-zolen die piepen op de balletvloer. Een tengere, kleine vrouw met een stijve, donkere bob en priemende ogen slaat krampachtig uit haar middenrif en haar schouders. Haar armen slaan naar links en rechts. Er is een lichte trilling, een lichte beweging in haar nek, haar hoofd. Het zou kunnen wijzen op een rusteloze persoonlijkheid; misschien zelfs diepgewortelde schaamte. Of ongemak. Ik herken het. Deze vrouw zou net zo goed een van mijn tantes kunnen zijn, of een zus. Eigenlijk zouden de meeste artiesten familie van me kunnen zijn. Een andere mise-en-scène wordt onderbroken door luide salvo’s, als geweerschoten. Een vrouw slalomt en kletst erdoorheen in vloeiend Frans. Ik hoor zinnen als: ‘C’est normal. On danse tout les jours. La dynamique du groupe. Ha! Ha! Eeeeehh, bonjour!’ En: ‘Du Stratuuum.’ Er is een liedje over rottweilers en SM. “Woef,” zegt Julia en de groep verandert van positie. “Woef.” En nog een keer. Daarna volgt een liedje in het Engels, een harmonie.
“Hồ Chí Minh is een klootzak.
Ik ga hem en zijn kinderen vermoorden.
Ik weet het niet, maar ik heb gehoord
Eskimo-kut is vreselijk koud
Geef me wat – geef me wat”
Deze zomer zag ik op tv een fragment van het werk van Alain Platel. Hij maakte een voorstelling met transseksuelen en travestieten. Kwetsbare, oudere mannen die op het podium vrouwen worden, die letterlijk gezien worden en floreren. Met veel make-up en grootse gebaren. (Wat de vorm betreft, precies het tegenovergestelde van wat we vanavond te zien krijgen.) De show werd een hit. Hij toerde de hele wereld over. Op de een of andere manier lijkt er in deze kakofonie van Guilherme iets soortgelijks te gebeuren.
Dertien mensen uit Stratum en omgeving krijgen een stem. Ze laten zichzelf zien. En hoewel ik soms niet kan bevatten wat ze doen, snap ik het intuïtief wel. Ze lijken iets gevonden te hebben. Ze zijn heel stil in hun bewegingen en ze lijken precies te weten wat ze doen. Alsof ze precies weten wat ze ons willen vertellen. Wat ze ons willen geven.
Rob is vooraan en in het midden, hij beweegt mechanisch, als een Duracell-konijn. Iedereen wiebelt met zijn knieën. En daar is weer het gepiep van sneakers. De tl-lampen boven de dertien artiesten gaan aan. Ze kijken allemaal recht voor zich uit, behalve de vrouw die eerder nog Frans stond te kletsen. Ze kijkt naar het publiek, een Colgate-glimlach.
Dan begint de hele groep te schreeuwen. Alsof het een vakantiekamp is, of carnavalszondag. Gillend, opgetogen. Hard, om boven een mengelmoes van snaren en cimbalen uit te komen. “Samenzijn… Is samen lachen… Samen huilen…”
Ze belanden rechts op de vloer, met hun ruggen tegen de muur. Als kleine meisjes en een kleine jongen geven ze elkaar een lowfive. Aan elke kant iemand anders. De fragiele vrouw met de strakke, donkere bob lacht: ook als een klein meisje.
En dan zijn we weer terug bij af, met de dreigende puls van het begin. Iedereen kijkt naar het publiek, elk onder een nieuw, individueel licht dat zachtjes brandt en geleidelijk uitdooft. Het applaus is gul. Na afloop hoor ik iemand voorzichtig zeggen: “Ik had geen idee. Het was een soort biodanza…” En iemand anders, iets luider: “We dansen gewoon door, oké?”
English
INSTINCTIVE NEIGHBOURHOOD performed 02/09/2016 at Festival Best of the Fest in Eindhoven
Article by Anna van der Kruis – commissioned by Dans Brabant
The joy of speaking without foreknowledge
The afternoon following the premiere, I’m meeting with four dancers from the team of Guilherem Miotto’s Instinctive Neighbourhood in Pand P in Eindhoven. All four equally affable. Equally enthusiastic. I have no idea what they’re about to show me tonight and I like it that way. They are the experts, I am the lay person.
One lady steps away from the others. She has short, white hair and wears a died shirt in soft colours. Pink, purple, yellow. As she walks towards me, she raises one of her pale, naked arms high in the air, as if to show me that she’s happy to be chosen. But I don’t have to choose her: she chooses me. She joins me at the table and introduces herself as Julia. Within two minutes, I already forgot it, but she repeats her name without judging me. “Julia,” she says, immediately adding “just like the one from Shakespeare”.
Julia was born in 1940. She’s no longer living in Stratum, “but perhaps you shouldn’t write that down,” she says. She used to live here though, her entire childhood. It was a nice place, a real working-class neighbourhood. People were singing. “The horses head is against the wall, those kind of songs.” (I don’t recognize the phrase and a quick Google search comes up blank, but that suits Julia. I only find out later that she is a creative songwriter, once I’m in the audience.
“I have a serious heart condition,” she confides to me. “So all that moving around, it didn’t work. But I can sing. Gui is directing me: when to start and when to stop. And there’s a chair for me. It’s a diverse group,” she says: “the youngest member is twenty-six and the oldest eighty-three. And she’s fitter than I am! Gui is giving us all these phantasies. He might says, for instance: ‘Now dance like a little child that loves heavy metal music. And at some point you turn into an angry man, or a shaman.’ At first, I thought ‘what are we doing here?’ Re-di-cu-lous. This really isn’t my cup of tea, I should at least recognise something. When it comes to art works, I’m a-cultural. But Gui always gives you the feeling that it’s really beautiful what you’re doing. And he often gives you a hug.”
That very moment, he enters the room. “Hey there pal!” she shouts at him, and to me she says: “You see, that’s him.” Then they hug.
Jantine has been living in Stratum for ten years now. She has never been on stage before. “It’s special,” she says, “and emotional too, that there are people watching you.” At the same time she feels sustained. “The affection in the group is growing. The body speaks,” she says, “and the ego becomes silent. Thinking quiets down.”
She was very preoccupied with the structure at first, was still thinking about her shopping list. But now she is no longer afraid to move. She’s got the structure down. Her thoughts have become saturated. And the group has grown as well, they can trust each other now. They dare to follow their impulses, to seek each other out and make massive mistakes.
This morning, in the supermarket, she got into a conversation. Between the shelves, she just briefly talked about the project. Those people were curious to know things like, what is it you’re getting at? How do you express yourself? Simply stand there, she had replied, and go for it. “And the way that it differs for me or for Sjaan, who’s eighty-three, they find that fascinating.”
Babs is the next to join me. She is in her late seventies. She reminds me of my childhood, of the funny younger sister of my maternal grandmother. Small, fond of laughter. A roguish face with many little wrinkles – but in a Surinam version. She tells me that it had been hot in the theatre hall. “You know,” she says, “I was just like a sauna, really, every day. With those heavy black curtains. Do you realise that, for twelve days, we’ve had a free sauna every day?” That’s what she said to the group.
Just like Julia, Babs is not living in Stratum. She immediately throws it out in the open, but adds: “To be really honest, aren’t people the same everywhere, anyway? It’s universal. The feelings, the things you express. The way you express it is personal, but what you express is universal.” She already has quite a lot of stage experience, but there never was a rehearsal process like this one “This is new,” she says; “this man, he keeps on improvising. He never arrives at a clearly-defined plan. He also says: ‘It’s open-ended.’ It isn’t finished yet. You need to start understanding that at some point, and accept it.” Still, she did run into a personal boundary. “Listen here,” she had suggested: “we have to remember all the things you do. That is hard for us, to remember all of it.” And the next day, there had been a schedule.
When I ask her about the programme, because it contains a phrase that appealed to me – that Guilherme is convinced ‘that every body has a story to tell that is both personal and ego-less’ – she responds without a moment’s hesitation. “You soul is not personal. And it is the soul that you uncover. It is something bigger than the ego.”
The last person I talk to is Rob, he is the only man among twelve women. (The ladies have already gone upstairs. There was a lot of fuzz about a key. Who has it? Where has it gone?) Rob is in no hurry. “I only need to take off a shirt,” he says.
He has only been living in Stratum for one-and-a-half years. When he saw the call, he immediately applied. It was nearby and the call’s story appealed to him. “It’s a good story,” he says. “A story full of contrasts and contradictions. That makes it humorous. In general, that’s how it works.” To him, a book for instance is only funny if it also contains suffering. And he adds: “I also love to dance. But not the kind of dancing where you do specific steps. I just don’t get that.”
Stratum is very diverse, Rob says. Actually, the whole country is diverse, the whole city. When I ask him if he also has a lot of stage experience, like some of the others, he replies: “I was a teacher. I did perform a couple of times, with a band for example, but I guess the main thing is that I used to be a teacher. That’s where I lost a lot of inhibitions.”
And then, Rob also has to go upstairs. It is a quarter past six. Presently, at seven, the visitors will be at the door.
The show.
“Ik-kom uit As-per-ling, waar-mam-mie de-pijp uit-ging, waar-pap-pie zich ver-hing, waar-o-ma-de-baan-op-ging, en-o-pa-die kon-t-niet-aan, die-liet zich te-wa-ter-gaan, en-al-le-neef-jes-en nicht-jes, die gin-gen er-ach-ter-aan.”
(“I come from Asperling, where mummy kicked the bucket, where daddy hung from a rope, where granny sold her fanny, and grandad couldn’t cope, he slid into the water, and the nephews and nieces, they all went down that slope.”)
Julia is standing under a headlight that’s suspended from a string. All thirteen participants are standing under a lamp like this. But only the one over Julia, all the way to the left, is on. She’s singing. It’s an original murder ballad. Capricious lyrics and a capricious rhythm. All the participants are swaying, their attention turned inwards. Some wear sneakers with PVC soles that squeak on the ballet floor. A delicate, small woman with a rigid, dark bob and piercing eyes is striking out convulsively from her diaphragm and her shoulders. Her arms are lashing left and right. There’s a light tremor, a slight movement in her neck, her head. It could indicate a restless personality; perhaps even deep-rooted shame. Or discomfort. I recognise it. This woman might just as well be one of my aunts, or a sister. Actually most of the performers could be related to me. Another mise-en-scene is ruptured by loud volleys, like gunshots. A woman is slaloming and chattering through it all in fluent French. I catch phrases like: ‘C’est normal. On danse tout les jours. La dynamique du groupe. Ha! Ha! Eeeeehh, bonjour!’ And: ‘Du Stratuuum.’ There’s a song about Rottweilers and S&M. “Woof,” says Julia and the group changes position. “Woof.” And again. Next is a song in English, a harmony.
“Hồ Chí Minh is a son of a bitch.
I’m gonna kill him and his kids.
I don’t know, but I’ve been told
Eskimo-pussy is mighty cold
Give me some – give me some”
This summer I saw a fragment on tv from the work of Alain Platel. He was making a performance with transsexuals and crossdressing actors. Vulnerable, older men who become women on stage, who are being seen, literally, and flourish. With lots of makeup and grand gestures. (The exact opposite, with regard to the form, from what we get to see tonight.) The show became a hit. He toured the entire world. Somehow, in this cacophony of Guilherme, something similar seems to happen.
Thirteen people from in and around Stratum are given a voice. They show themselves. And even though at times I can’t get my head around the things they are doing, intuitively I do get it. They seem to have found something. They are very quiet in their movements and they look as if they know exactly what they’re doing. As if they know exactly what they want to tell us. What they want to give us.
Rob is frond and centre, he’s moving mechanically, like a Duracell rabbit. Everyone’s wobbling their knees. And there’s the squeaking of sneakers again. TL lights above the thirteen performers are switched on. They all look straight ahead, except for the woman who had been chattering in French before. She is looking at the audience, smiling a Colgate smile.
Then the whole group starts to shout. As if it’s a holiday camp, or a Carnival Sunday. Yelling, exhilarated. Loud, to get above a mash-up of strings and cymbals. “Samenzijn… Is samen lachen… Samen huilen…”
They end up on the floor to the right, their backs against the wall. Like little girls and one little boy, they low-five each other. Someone different to each side. The fragile woman with the rigid, dark bob is laughing: also like a little girl.
And then we’re back to where we started, with the threatening pulse from the beginning. Everyone’s facing the audience, each under a new, individual light that’s burning softly and gradually dies. The applause is generous. When it’s over, I overhear one person cautiously saying: “I didn’t have a clue. It was a kind of Biodanza…” And someone else, a little louder: “We will just dance on, right?”